Groep wandelt over het witte landschap van Groenland onder een heldere blauwe hemel.

Niet ieder avontuur hoeft een bestemming te worden

Waarom Arctic Adventure geen meerdaagse trektochten op Spitsbergen organiseert

Door Henk-Jan Geel, oprichter en expeditieleider van Arctic Adventure

“Waarom gaan jullie eigenlijk niet naar Spitsbergen?”

Die vraag krijg ik regelmatig. En eerlijk: ik begrijp hem heel goed.

Spitsbergen is een van de wildernisgebieden die me het meest aanspreken. Gletsjers die kilometers ver doorlopen. Fjorden, bergen, valleien waarin je dagen kunt lopen zonder een mens tegen te komen. Precies het soort landschap waar ik van hou en waar ik graag expedities organiseer: kleine groepen, tenten, sleeën, een paar weken volledig buiten.

Toch staat Spitsbergen bewust niet op ons programma.

Niet omdat het te ver weg ligt. Niet omdat we geen ervaring hebben met expedities in Arctische omstandigheden. En ook niet omdat een veilige expeditie er onmogelijk zou zijn.

De reden is de ijsbeer.

Of eigenlijk: de vraag die ik mezelf moet stellen voordat ik met een groep mensen zijn leefgebied betreed.

Een geweer hoort bij de uitrusting

Op Spitsbergen leven ijsberen. Het Noorse Poolinstituut schat dat er zo’n 300 dieren relatief vast rond Svalbard verblijven. Daar komen nog ijsberen bij die met het zee-ijs meereizen en grote afstanden afleggen.

Wie buiten de dorpen op pad gaat, moet daar rekening mee houden. De Noorse autoriteiten verplichten passende voorzorgsmaatregelen en middelen om ijsberen af te schrikken. Een vuurwapen meenemen wordt sterk aangeraden.

Voor een meerdaagse tentexpeditie betekent dat in de praktijk: een geweer bij de groep, een berenalarm of berenhek rond het kamp en ’s nachts een berenwacht. Iemand die wakker blijft en de omgeving in de gaten houdt.

Dat zijn geen rare maatregelen. Dat zijn verstandige maatregelen.

Als expeditieleider werk ik dagelijks met risico’s. Ik maak veiligheidsplannen, denk na over noodscenario’s en kies mijn uitrusting zorgvuldig. De veiligheid van mijn deelnemers staat altijd bovenaan.

Maar op een gegeven moment moet je een stap verder gaan dan de vraag: kunnen we dit veilig doen?

Je moet jezelf ook afvragen: wat gebeurt er als alle voorzorgsmaatregelen niet genoeg zijn?

Het antwoord is niet prettig. Als een ijsbeer een directe bedreiging vormt voor mijn groep, moet ik ingrijpen. In het uiterste geval betekent dat dat ik een ijsbeer moet doodschieten.

En daar trek ik een grens.

Waarom zou een beer betalen voor ons plezier?

Waarom zou ik bereid moeten zijn een ijsbeer te doden, alleen omdat ik met een groep mensen in zijn leefgebied wil kamperen?

Natuurlijk doen we dit omdat we ervan houden. We willen de natuur ervaren, onze grenzen verleggen, even helemaal weg zijn van alles. Maar laat ik eerlijk zijn: uiteindelijk zijn we gasten. Toeristen, zelfs.

Ik vind het een te hoge prijs als een wild dier mogelijk met zijn leven moet betalen voor ons avontuur.

Een ontmoeting met een ijsbeer hoeft niet tot een gevaarlijke situatie te leiden. Professionele gidsen doen er alles aan om confrontaties te voorkomen.

Maar soms gaat het toch mis.

In augustus 2022 drong een ijsbeer een tentenkamp op Sveasletta binnen. Daar verbleef een groep van 25 mensen. Een Franse deelneemster raakte gewond aan haar arm. Er werd op de beer geschoten. De zwaargewonde ijsbeer werd daarna door de Noorse autoriteiten gedood.

In 2026 werden opnieuw twee ijsberen doodgeschoten tijdens afzonderlijke confrontaties op Svalbard. In beide gevallen concludeerden de autoriteiten dat er sprake was van noodrecht.

Ik veroordeel de mensen die daarbij betrokken waren niet. Als mensenlevens direct in gevaar zijn, begrijp ik dat je jezelf verdedigt.

Maar het zijn wel situaties die ik liever niet zelf creëer.

Ook de cijfers verdienen nuance

Uit onderzoek naar confrontaties tussen mensen en ijsberen op Svalbard blijkt overigens dat het aantal gedode ijsberen tussen 1987 en 2019 juist daalde, ondanks het groeiende toerisme.

Of het totale aantal ontmoetingen is toegenomen? Dat weten we niet. Niet elke ontmoeting werd systematisch geregistreerd.

Ik hoef het gevaar dus niet groter te maken dan het is om mijn keuze uit te leggen. Voor mij gaat het niet alleen om de kans dat iets gebeurt. Het gaat ook om de mogelijke gevolgen en om de vraag of ik dat risico bewust wil opzoeken.

Een ijsbeer op ons spoor in Groenland

Nu denk je misschien: maar jullie gaan toch ook naar Groenland? Daar leven toch ook ijsberen?

Klopt.

En ik heb daar zelf ervaren hoe dicht een ijsbeer bij je kan zijn, zonder dat je er iets van merkt.

In 2025 stak ik met een team de Groenlandse ijskap over. We vertrokken aan de oostkust en trokken met ski’s en sleeën westwaarts, richting Point 660 bij Kangerlussuaq.

Twee dagen achter ons liep een ander expeditieteam. Zij volgden deels hetzelfde spoor dat wij hadden achtergelaten.

Na de expeditie was ik alweer thuis in Nederland. Toen kreeg ik van iemand uit dat andere team een foto toegestuurd.

Op die foto: ijsberensporen.

Sporen van een ijsbeer op de Groenlandse ijskap

Sporen van een ijsbeer op de Groenlandse ijskap

Niet ergens in de sneeuw. Nee, op óns skispoor.

Volgens de waarnemingen van het achteropkomende team was de beer vanuit het zuiden gekomen en had hij vervolgens zo’n driehonderd meter in westelijke richting ons spoor gevolgd. Daarna boog het dier naar het noorden af.

Een ijsbeer had dus letterlijk in onze voetsporen gelopen.

Misschien was het een jong dier dat nieuw terrein verkende. Misschien was het nieuwsgierig naar ons spoor. Dat weten we niet.

We hebben het dier nooit gezien. Er was geen confrontatie. En ik weet niet hoeveel tijd er tussen onze passage en die van de beer zat.

Maar die foto maakte iets heel concreet.

Ook als je dagenlang niets ziet, ben je niet alleen.

Waarom gaan we dan wél naar Groenland?

Dat is een terechte vraag. En het zou te makkelijk zijn om te zeggen dat het risico op Groenland verwaarloosbaar is.

Dat is het niet.

Ook tijdens een Groenlandse oversteek neem ik een geweer mee. In de kustgebieden treffen we extra voorzorgsmaatregelen. Tijdens de eerste dagen ligt het geweer boven op de slee, direct binnen handbereik. Het is geladen, maar niet doorgeladen. ’s Nachts houden we berenwacht.

IJsberen zijn sterk verbonden met zee en zee-ijs. Ze jagen vooral op zeehonden, vaak vanaf het ijs. Hun aanwezigheid hangt daarom vooral samen met kusten en gebieden waar zee-ijs ligt.

Hoe verder we de ijskap op trekken en hoe groter de afstand tot de kust, hoe meer het risicobeeld verandert. Na ongeveer dertig kilometer bevinden we ons op heel ander terrein. Naar mijn inschatting wordt de kans op een ontmoeting daar aanzienlijk kleiner.

Maar nul is het nooit. En zodra we de andere kant naderen, verandert de situatie weer.

Die ijsberensporen uit 2025 herinneren mij eraan dat je nooit blind mag vertrouwen op een eerdere risicoanalyse. Bij elke oversteek kijk ik opnieuw naar het seizoen, de route, de omstandigheden en de mogelijke aanwezigheid van ijsberen.

Ik kan niet met harde cijfers bewijzen dat het risico op onze Groenlandroute kleiner is dan tijdens een tentexpeditie op Spitsbergen. Daarvoor ontbreekt een betrouwbare directe vergelijking.

Maar het verschil zit in de aard van de tocht.

Op Spitsbergen zouden we tijdens een trektocht langdurig in gebieden blijven waar ijsberen kunnen voorkomen. Tijdens een Groenlandoversteek verplaatsen we ons vanuit de kust het binnenland in, waar het risicoprofiel verandert.

Dat maakt Groenland niet risicovrij. En mijn keuze ook niet heilig.

Maar verantwoord reizen betekent voor mij juist: deze afwegingen bewust maken, uitleggen en steeds opnieuw toetsen.

Dezelfde gedachte op de Hardangervidda

Deze manier van kijken stopt niet bij ijsberen.

Neem de Hardangervidda in Noorwegen. Sinds 2018 organiseren we daar de Heroes of Telemark: een winterexpeditie op ski’s door een immens berglandschap.

De Hardangervidda is niet alleen prachtig. Het is ook een belangrijk leefgebied voor wilde rendieren.

En het gaat die rendieren niet voor de wind.

De populatie staat onder druk. Ziekten en veranderingen in het ecosysteem spelen daarbij een rol, maar ook menselijke activiteiten. Wegen, wandelpaden, skiroutes, hutten en recreatie kunnen ervoor zorgen dat rendieren belangrijke gebieden mijden of hun oude trekroutes niet meer goed kunnen gebruiken.

De Noorse overheid werkt daarom aan maatregelen om de omstandigheden voor de wilde rendieren te verbeteren. In april 2026 werd een gezamenlijk plan voor wandel- en skiroutes op de Hardangervidda vastgesteld. In juli volgde een nationaal actieplan voor de bescherming van de wilde rendieren.

Daarin staan onder andere voorstellen om routes te verleggen of op te heffen, verstoring te beperken en de toegang tot kwetsbare gebieden aan te passen.

Niet elke maatregel is meteen juridisch bindend. Maar de richting is duidelijk: onze activiteiten moeten meer rekening houden met de leefruimte van de rendieren.

Daarom zoek ik zelf actief contact met de instanties die betrokken zijn bij het beheer van de Hardangervidda. Ik wil weten waar de kwetsbare gebieden liggen, wat er speelt en hoe ik onze routes daarop kan afstemmen.

Niet alleen om aan de regels te voldoen. Maar vooral om te begrijpen waarom die regels er zijn.

Als een route die we al jaren gebruiken niet meer past bij het leefgebied van de rendieren, dan moeten we die route opnieuw bekijken. Ook als dat betekent dat we een deel van onze expeditie moeten aanpassen.

De natuur is niet verplicht zich aan onze reisplanning aan te passen.

Niet alles wat kan, moeten we doen

Ik begrijp de aantrekkingskracht van afgelegen gebieden. Ik zoek zelf graag mijn grenzen op. Ik geniet ervan om complexe expedities voor te bereiden en mensen te begeleiden die ontdekken dat ze veel meer aankunnen dan ze dachten.

Maar niet elk afgelegen gebied hoeft automatisch een bestemming te worden.

We vragen als mensheid al ontzettend veel van de natuur. Ruimte, grondstoffen, infrastructuur. En we reizen naar steeds verder gelegen plekken.

Ook Arctic Adventure maakt daar deel van uit.

Onze deelnemers vliegen naar Arctische bestemmingen. We gebruiken materiaal, verbruiken brandstof en veroorzaken uitstoot. Hoe zorgvuldig we ook werken: elke expeditie laat een spoor na.

Ik ga dus niet beweren dat onze expedities volledig duurzaam zijn. Dat zijn ze niet.

Ik probeer onze impact wel zo klein mogelijk te houden. Met kleine groepen, zorgvuldig gekozen materialen en aandacht voor de natuurgebieden waar we doorheen reizen. Ik wil dat deelnemers begrijpen waar ze zijn en welke verantwoordelijkheid daarbij hoort.

Arctic Adventure is ook aangesloten bij 1% for the Planet. Daarmee steunen we organisaties die zich inzetten voor het milieu.

Maar ook dat maakt een expeditie niet automatisch verantwoord.

Voor mij begint verantwoord reizen niet bij de vraag: hoe voer ik deze expeditie zo veilig en zorgvuldig mogelijk uit?

Het begint bij de vraag: moeten we deze expeditie überhaupt organiseren?

Er zijn bestemmingen die commercieel interessant zijn. Gebieden waar ik fantastische expedities zou kunnen organiseren en waar mensen graag naartoe willen.

Maar ik wil niet dat ons aanbod alleen bepaald wordt door wat mogelijk is, wat avontuurlijk klinkt of waar geld in zit.

Ik wil ook kijken naar wat onze aanwezigheid betekent voor de omgeving.

Soms betekent dat een andere route kiezen of een reisperiode aanpassen. Soms een kwetsbaar gebied vermijden. En soms betekent het dat ik besluit ergens helemaal niet naartoe te gaan.

Mijn grens is geen oordeel over anderen

Er zijn professionele expeditieorganisaties die al jaren op Spitsbergen actief zijn. Met ervaren gidsen, goede procedures en veel kennis van ijsberengedrag.

Ik heb respect voor hun werk.

Ik begrijp ook dat toerisme iets goeds kan brengen. Het kan bijdragen aan natuurbewustzijn, lokale werkgelegenheid en draagvlak voor bescherming van bijzondere gebieden.

Ik vind dus niet dat andere organisaties geen expedities op Spitsbergen mogen organiseren. En ik beweer ook niet dat mijn keuzes de enige juiste zijn.

Dit is mijn persoonlijke grens.

Ik wil niet in een situatie terechtkomen waarin ik een ijsbeer moet doodschieten omdat ik ervoor heb gekozen om met een groep toeristen in zijn leefgebied te kamperen.

Natuurlijk zijn er veiligheidsmaatregelen. En natuurlijk zou ik handelen als mijn deelnemers direct gevaar lopen.

Maar dat je een risico professioneel kunt beheersen, betekent niet automatisch dat je het ook moet willen nemen.

Sporen van een ijsbeer op de Groenlandse ijskap

Sporen van een ijsbeer op de Groenlandse ijskap

Soms is niet gaan de beste keuze

Ik heb Arctic Adventure opgericht vanuit mijn liefde voor de natuur. En vanuit de overtuiging dat mensen enorm kunnen groeien als ze buiten hun comfortzone stappen.

Die overtuiging is in al die jaren alleen maar sterker geworden.

Ik wil mensen blijven meenemen naar bijzondere plekken. Naar gebieden waar je dagenlang onderweg bent, waar het landschap het ritme bepaalt en waar je leert vertrouwen op jezelf en op je team.

Maar avontuur is voor mij geen doel op zich.

Het moet samengaan met respect voor de plek waar we te gast zijn. Dat respect begint al bij de keuzes die we vooraf maken.

De ijsberensporen op ons skispoor in Groenland herinneren mij eraan dat we nooit volledige controle hebben over de natuur.

De bescherming van wilde rendieren op de Hardangervidda laat zien dat ook vertrouwde routes soms opnieuw bekeken moeten worden.

En Spitsbergen is voor mij een voorbeeld van een bestemming waar ik bewust een grens trek.

Er zijn genoeg prachtige gebieden waar ik uitdagende en betekenisvolle expedities kan organiseren, zonder bewust hetzelfde risico op een dodelijke confrontatie met een ijsbeer te accepteren.

Daarom organiseer ik met Arctic Adventure geen meerdaagse trektochten met tenten op Spitsbergen.

Niet omdat we er niet kunnen komen.

Maar omdat ik vind dat we er niet per se hoeven te zijn.

De natuur hoeft niet overal plaats te maken voor ons avontuur.

Soms moeten wij plaatsmaken voor de natuur.

Henk-Jan Geel
Oprichter en expeditieleider, Arctic Adventure


Bronnen en achtergrond

  1. Norsk Polarinstitutt: ijsberenpopulatie en leefgebied rond Svalbard
  2. Sysselmesteren op Svalbard: voorschriften rond vuurwapens en ijsberenbescherming
  3. Sysselmesteren op Svalbard: incident in tentenkamp, augustus 2022
  4. Sysselmesteren op Svalbard: onderzoek naar twee gedode ijsberen in 2026
  5. Vongraven et al. (2023): gedode ijsberen, menselijke aanwezigheid en zee-ijs
  6. MOSJ: officiële monitoring van gedode ijsberen op Svalbard
  7. Hardangerviddarådet: gezamenlijk wandel- en skirouteplan, april 2026
  8. Noorse regering: actieplan wilde rendieren Hardangervidda, juli 2026
0 antwoorden

Plaats een Reactie

Meepraten?
Draag gerust bij!

Geef een reactie

Je e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *

Deze site gebruikt Akismet om spam te verminderen. Bekijk hoe je reactie gegevens worden verwerkt.